Από τη λειτουργικότητα στη συνειδητότητα

Τα μεγαλύτερα εγκλήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας είχαν ως ηθικούς και φυσικούς αυτουργούς ανθρώπους που ήταν απολύτως λειτουργικοί.

Είτε αυτοί εργάζονταν σε διοικητικές είτε σε εκτελεστικές θέσεις, σε κάθε περίπτωση θεωρούνταν λειτουργικοί και ικανοί να φέρουν εις πέρας ένα συγκεκριμένο έργο. Ειδικότερα, οι άνθρωποι στις εκάστοτε εξουσίες που αποφασίζουν πότε αξίζει τον κόπο να σκοτωθούν χιλιάδες ή εκατομμύρια συμπολίτες τους κηρύσσοντας έναν πόλεμο, θεωρούνται από τους πολίτες άνθρωποι ισορροπημένοι και άξιοι εμπιστοσύνης. Αλλά δεν χρειάζεται να πάμε τόσο μακριά. Ο άνθρωπος που δεν βλέπει τα συμπτώματα στη ζωή του, πιστεύει κι αυτός ότι είναι ισορροπημένος.

Ποιο είναι λοιπόν το κριτήριο που θα έπρεπε να μας υποδεικνύει πότε ένας άνθρωπος έχει ανάγκη από μια βαθιά εσωτερική αλλαγή; Ο πόλεμος που αναφέραμε προηγουμένως αποτελεί μόνο ένα σύμπτωμα της ανισορροπίας που προκαλείται από την ασυνειδησία. Όσοι εμπλέκονται σ' αυτόν μπορεί να λειτουργούν αποτελεσματικά στις θέσεις όπου τοποθετούνται. Αυτό όμως σημαίνει ότι είναι ισορροπημένοι και κάνουν ό,τι κάνουν συνειδητά; Ο πολίτης που πετάει τα σκουπίδια του όπου να 'ναι, είναι ισορροπημένος και συνειδητός, ή μήπως χρήζει κάποιου είδους βοήθεια; Το ίδιο ερώτημα ισχύει και για τον πολιτικό που ενεργεί με ιδιοτέλεια, τον γιατρό που παίρνει φακελάκι, τον εργολάβο που κάνει κομπίνες, τον υπάλληλο που ζητάει μίζα, τον δάσκαλο που πλάθει εγωικές συνειδήσεις, κ.ο.κ.

"Μα δεν είναι μόνο αυτά, τόσα καλά γίνονται στον κόσμο", θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει. Σύμφωνοι. Μα είναι πράγματα που τα κρίνουμε ως καλά και ωφέλιμα, χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη μας ότι γίνονται χάρη στην εκμετάλλευση, την παιδική εργασία ή την ανασφάλιστη εργασία. Με αυτόν τον τρόπο παράγονται πολλά από τα αγαθά που χρησιμοποιούμε όλοι καθημερινά, όπως ηλεκτρονικοί υπολογιστές, κινητά, ρούχα, κ.ά.

Το ερώτημα παραμένει: πότε ένας άνθρωπος πρέπει να ζητήσει βοήθεια για να αλλάξει κάτι στον τρόπο ζωής του; Γιατί ως ανθρωπότητα διατηρούμε τον πήχη της υγιούς ψυχικής κατάστασης τόσο χαμηλά; Γιατί σε κανένα στάδιο της εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης, δεν έχουμε θέσει το ζήτημα της εσωτερικής αρμονίας, της ισορροπίας, ή ακόμα και το βαθμό της ταύτισης με τον νου ως κριτήριο ωριμότητας και υπευθυνότητας; Γιατί βλέπουμε την ένταξη στην αγορά εργασίας ως σημάδι λειτουργικότητας ενός ανθρώπου και δεν λαμβάνουμε υπόψη μας τη σχέση που έχει αυτός ο άνθρωπος με το σώμα του ή τις σκέψεις του;

Βέβαια, ακόμα και οι ψυχολόγοι θα διαφωνούσαν με μια ψυχολογικοποίηση των πάντων. Και όντως, κάτι τέτοιο δεν ωφελεί. Εξάλλου, η ψυχολογία και η ψυχοθεραπεία δεν αρνούνται ότι ασχολούνται μόνο με ζητήματα απτά, που αφορούν την καθημερινότητα, τις ασθένειες, τη συμπεριφορά, τις κοινωνίες, και σταματάνε εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να είναι ένα βιο-ψυχο-κοινωνικό ον. 

Θα μπορούσε όμως να προστεθεί ακόμα μία διάσταση: η αιώνια διάσταση του ανθρώπου ως ενεργειακό ον, ως μια έκφραση της Ύπαρξης. Ίσως στην εποχή μας να είναι πιο φανερό από ποτέ ότι δεν μπορούμε πια να θεωρούμε τη βία, την εγωκεντρικότητα, τον φανατισμό ή τον φόβο, στοιχεία υγιών ανθρώπων, από την άποψη ότι δεν αποτελούν εκφράσεις της συνειδητής κατάστασης, αλλά συμπτώματα της ασυνειδησίας, δηλαδή της ταύτισης με τον νου. Αν μεταθέσουμε το κριτήριο της ψυχικής υγείας και της ισορροπίας από το πόσο λειτουργικός είναι κάποιος στο πόσο συνειδητά ζει, θα καταλάβουμε αμέσως τι πρέπει να κάνουμε για να απαλλαγούμε από τη δυστυχία που βιώνουμε.

Νίκος Μπάτρας
Διαχειριστής www.aytepignosi.com