Σε πολλές περιπτώσεις, η πρώτη λύση που επιλέγεται είναι η φαρμακευτική αγωγή. Τα φάρμακα μπορούν πράγματι να μειώσουν τα συμπτώματα και για αρκετούς ανθρώπους αποτελούν μια σημαντική βοήθεια, ιδιαίτερα όταν η ένταση των συμπτωμάτων είναι μεγάλη. Ωστόσο, υπάρχει και ένας άλλος τρόπος αντιμετώπισης, ο οποίος είναι λιγότερο άμεσος αλλά συχνά πιο βαθύς: η δουλειά με τον εαυτό μας.
Η εσωτερική δουλειά δεν αφορά απλώς τη σκέψη «να είμαστε πιο θετικοί». Στην πραγματικότητα, αφορά κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: το πού στρέφουμε την προσοχή μας κατά τη διάρκεια της ημέρας και πώς η προσοχή μας επηρεάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, συμπεριφερόμαστε και, γενικά, το πώς λειτουργούμε.
Ο ανθρώπινος νους λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό μέσα από συνήθειες. Με τον καιρό δημιουργούμε επαναλαμβανόμενα μοτίβα σκέψης και αντίδρασης. Αν, για παράδειγμα, κάποιος έχει συνηθίσει να στρέφει την προσοχή του σε πιθανούς κινδύνους, σε αρνητικά σενάρια ή σε πράγματα που μπορεί να πάνε στραβά, τότε το μυαλό του εκπαιδεύεται σταδιακά να λειτουργεί μέσα σε ένα πλαίσιο συνεχούς εγρήγορσης. Αυτό το μοτίβο μπορεί να ενισχύει και να συντηρεί το άγχος.
Το δύσκολο σημείο είναι ότι αυτές οι συνήθειες λειτουργούν σχεδόν αυτόματα. Δεν τις επιλέγουμε συνειδητά κάθε στιγμή. Έχουν δημιουργηθεί μέσα από χρόνια επανάληψης και έχουν γίνει ο «φυσικός» τρόπος (default mode) με τον οποίο λειτουργεί το μυαλό μας. Για να αλλάξει αυτό, χρειάζεται κάτι που δεν είναι εύκολο: να αρχίσουμε να παρατηρούμε τον εαυτό μας. Να συνειδητοποιούμε πού πηγαίνει η προσοχή μας, ποιες σκέψεις επαναλαμβάνονται και ποια εσωτερικά μοτίβα ενεργοποιούνται ξανά και ξανά μέσα στην ημέρα.
Αυτή η διαδικασία απαιτεί εξάσκηση, υπομονή και επιμονή. Στην αρχή μπορεί να φαίνεται ότι δεν αλλάζει τίποτα. Οι παλιές συνήθειες επιστρέφουν συνεχώς, γιατί έχουν «χαραχτεί» βαθιά στον τρόπο λειτουργίας μας. Παρόλα αυτά, κάθε μικρή στιγμή επίγνωσης αρχίζει σταδιακά να δημιουργεί έναν διαφορετικό τρόπο αντίδρασης. Όταν κάποιος αρχίζει να μετατοπίζει την προσοχή του και να μην ακολουθεί αυτόματα κάθε σκέψη ή φόβο που εμφανίζεται, δημιουργείται σιγά-σιγά μια εσωτερική απόσταση από τα μοτίβα που παράγουν το άγχος. Με το χρόνο, αυτή η αλλαγή μπορεί να επηρεάσει βαθύτερα τον τρόπο που λειτουργεί ο νους.
Αυτός είναι και ο λόγος που η εσωτερική δουλειά με τον εαυτό μας θεωρείται από πολλούς πιο ουσιαστική. Δεν στοχεύει μόνο στη μείωση των συμπτωμάτων, αλλά στην κατανόηση και τη σταδιακή αλλαγή των εσωτερικών μηχανισμών που τα δημιουργούν. Βέβαια, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες. Για ορισμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή έχουν βιολογική βάση, η φαρμακευτική βοήθεια μπορεί να είναι απαραίτητη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η φαρμακευτική υποστήριξη μπορεί να λειτουργήσει ως ένα εργαλείο που βοηθά τον άνθρωπο να σταθεροποιηθεί και να μπορέσει στη συνέχεια να δουλέψει βαθύτερα με τον εαυτό του.
Η ουσιαστική αλλαγή όμως συνήθως δεν έρχεται μόνο από μια εξωτερική λύση. Έρχεται όταν αρχίζουμε να γνωρίζουμε τον τρόπο που λειτουργεί το σύστημά μας και όταν μαθαίνουμε να κατευθύνουμε συνειδητά την προσοχή μας. Αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι πιο αργή και πιο απαιτητική. Όμως πολλές φορές είναι και εκείνη που οδηγεί στις πιο βαθιές και σταθερές αλλαγές.
Η εσωτερική δουλειά δεν αφορά απλώς τη σκέψη «να είμαστε πιο θετικοί». Στην πραγματικότητα, αφορά κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: το πού στρέφουμε την προσοχή μας κατά τη διάρκεια της ημέρας και πώς η προσοχή μας επηρεάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, συμπεριφερόμαστε και, γενικά, το πώς λειτουργούμε.
Ο ανθρώπινος νους λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό μέσα από συνήθειες. Με τον καιρό δημιουργούμε επαναλαμβανόμενα μοτίβα σκέψης και αντίδρασης. Αν, για παράδειγμα, κάποιος έχει συνηθίσει να στρέφει την προσοχή του σε πιθανούς κινδύνους, σε αρνητικά σενάρια ή σε πράγματα που μπορεί να πάνε στραβά, τότε το μυαλό του εκπαιδεύεται σταδιακά να λειτουργεί μέσα σε ένα πλαίσιο συνεχούς εγρήγορσης. Αυτό το μοτίβο μπορεί να ενισχύει και να συντηρεί το άγχος.
Το δύσκολο σημείο είναι ότι αυτές οι συνήθειες λειτουργούν σχεδόν αυτόματα. Δεν τις επιλέγουμε συνειδητά κάθε στιγμή. Έχουν δημιουργηθεί μέσα από χρόνια επανάληψης και έχουν γίνει ο «φυσικός» τρόπος (default mode) με τον οποίο λειτουργεί το μυαλό μας. Για να αλλάξει αυτό, χρειάζεται κάτι που δεν είναι εύκολο: να αρχίσουμε να παρατηρούμε τον εαυτό μας. Να συνειδητοποιούμε πού πηγαίνει η προσοχή μας, ποιες σκέψεις επαναλαμβάνονται και ποια εσωτερικά μοτίβα ενεργοποιούνται ξανά και ξανά μέσα στην ημέρα.
Αυτή η διαδικασία απαιτεί εξάσκηση, υπομονή και επιμονή. Στην αρχή μπορεί να φαίνεται ότι δεν αλλάζει τίποτα. Οι παλιές συνήθειες επιστρέφουν συνεχώς, γιατί έχουν «χαραχτεί» βαθιά στον τρόπο λειτουργίας μας. Παρόλα αυτά, κάθε μικρή στιγμή επίγνωσης αρχίζει σταδιακά να δημιουργεί έναν διαφορετικό τρόπο αντίδρασης. Όταν κάποιος αρχίζει να μετατοπίζει την προσοχή του και να μην ακολουθεί αυτόματα κάθε σκέψη ή φόβο που εμφανίζεται, δημιουργείται σιγά-σιγά μια εσωτερική απόσταση από τα μοτίβα που παράγουν το άγχος. Με το χρόνο, αυτή η αλλαγή μπορεί να επηρεάσει βαθύτερα τον τρόπο που λειτουργεί ο νους.
Αυτός είναι και ο λόγος που η εσωτερική δουλειά με τον εαυτό μας θεωρείται από πολλούς πιο ουσιαστική. Δεν στοχεύει μόνο στη μείωση των συμπτωμάτων, αλλά στην κατανόηση και τη σταδιακή αλλαγή των εσωτερικών μηχανισμών που τα δημιουργούν. Βέβαια, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες. Για ορισμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή έχουν βιολογική βάση, η φαρμακευτική βοήθεια μπορεί να είναι απαραίτητη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η φαρμακευτική υποστήριξη μπορεί να λειτουργήσει ως ένα εργαλείο που βοηθά τον άνθρωπο να σταθεροποιηθεί και να μπορέσει στη συνέχεια να δουλέψει βαθύτερα με τον εαυτό του.
Η ουσιαστική αλλαγή όμως συνήθως δεν έρχεται μόνο από μια εξωτερική λύση. Έρχεται όταν αρχίζουμε να γνωρίζουμε τον τρόπο που λειτουργεί το σύστημά μας και όταν μαθαίνουμε να κατευθύνουμε συνειδητά την προσοχή μας. Αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι πιο αργή και πιο απαιτητική. Όμως πολλές φορές είναι και εκείνη που οδηγεί στις πιο βαθιές και σταθερές αλλαγές.
Νίκος Μπάτρας
Διαχειριστής www.aytepignosi.com
