Ονειροπόληση: όταν η φαντασία γίνεται επικίνδυνη και παθητική

Η φαντασία είναι μια εκπληκτική ικανότητα που όλοι διαθέτουμε. Αν και έχει πολλές θετικές χρήσεις (σχεδιασμός, οργάνωση, επίλυση προβλημάτων, δημιουργικότητα, αυθυποβολή, κ.ά), υπάρχει και μια αρνητική μορφή της: η επικίνδυνη και παθητική ονειροπόληση.

Τα παιδιά χρησιμοποιούν τη φαντασία πολύ περισσότερο με τη μορφή της ονειροπόλησης, παρά ως ένα εργαλείο για την εξεύρεση λύσεων και την επίλυση προβλημάτων. Κάθε φορά που παίζουν με τα παιχνίδια τους δημιουργούν διάφορα σενάρια και ταυτίζονται με κάποιες κούκλες ή φανταστικούς ρόλους (κλέφτης, αστυνομικός, κ.τ.λ).

Όταν οι άνθρωποι ως ενήλικες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τη φαντασία τους μ' αυτό τον τρόπο, η ζωή τους μπορεί να γίνει από δυσλειτουργική έως επικίνδυνη. Μπορεί κάποιος να φαντάζεται τον εαυτό του με πολύ διαφορετικό τρόπο απ' ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Μπορεί να πιστεύει ότι είναι πολύ καλός μουσικός, οδηγός, τραγουδιστής, γνώστης ενός θέματος ή κάτι άλλο, ενώ δεν είναι.

Όταν ονειροπολούμε χτίζουμε παλάτια στην άμμο. Και πολύ συχνά χρησιμοποιούμε την ονειροπόληση ως μέσο διαφυγής από την πραγματικότητα. Κάθε φορά που θέλουμε να βρούμε μια δικαιολογία για την αδράνεια ή την παθητικότητά μας, καταφεύγουμε στις φαντασιώσεις και βρίσκουμε εκεί την ικανοποίηση που επιζητούμε, χρησιμοποιώντας τη ως υποκατάστατο της πραγματικότητας.

Μπορούμε έτσι να φτάσουμε σε σημείο να συγχέουμε τη φαντασία με την πραγματικότητα - και αυτό μπορεί να αποδειχθεί πολύ επικίνδυνο. Αν κάποιος πιστεύει ότι είναι πολύ καλός οδηγός ενώ δεν είναι, τίποτα δεν θα τον εμποδίσει από το να αναπτύσσει υψηλές ταχύτητες και να κάνει επικίνδυνους ελιγμούς, νομίζοντας εκείνη τη στιγμή ότι είναι οδηγός αγώνων ή ένας πολύ ταλαντούχος και δεξιοτέχνης οδηγός. Φυσικά η πραγματικότητα θα διαψεύσει αργά ή γρήγορα τις φαντασιώσεις του με δυσάρεστες συνέπειες.

Όταν χρησιμοποιούμε τη φαντασία μας δημιουργικά, και πάλι απομακρυνόμαστε από τον φυσικό κόσμο, αλλά με σκοπό να επανέλθουμε και να χρησιμοποιήσουμε τα υλικά που μπορούμε να βρούμε στον φυσικό κόσμο, με τρόπο που δεν θα έχει αρνητικές συνέπειες για εμάς ή για τους άλλους. Η θετική χρήση της φαντασίας, σε αντίθεση με την επικίνδυνη ονειροπόληση, δεν αντικαθιστά τη δράση, δεν μας κάνει παθητικούς και δεν μας ωθεί σε επικίνδυνες συμπεριφορές.

Υπάρχει ένας απλός τρόπος για να γνωρίζουμε αν χρησιμοποιούμε τη φαντασία με επικίνδυνο και μη δημιουργικό τρόπο: αν παίρνουμε απόλαυση από τη φαντασία ενώ παραμένουμε αδρανείς και παράλληλα βλάπτουμε τον εαυτό μας ή άλλους, σημαίνει ότι ονειροπολούμε επικίνδυνα. 

Στο παράδειγμα του οδηγού, κάποιος που δεν ονειροπολεί θα παρακολουθήσει μαθήματα γρήγορης και ασφαλούς οδήγησης αν θέλει να βελτιώσει τις οδηγητικές του ικανότητες, και δεν θα επαναπαυτεί στη δημιουργία μιας φανταστικής αυτοεικόνας. Κάποιος άλλος που θέλει να είναι πραγματικός γνώστης ενός θέματος, δεν θα φαντάζεται ότι γνωρίζει, αλλά θα σπουδάσει και θα μελετήσει το θέμα αυτό. Και, τέλος, κάποιος που θέλει να ζει και να αισθάνεται καλά μ' αυτό που είναι, δεν θα αντλεί ικανοποίηση από τις φαντασιώσεις του, αλλά από την αληθινή γνώση που θα αποκτήσει μέσα από την αυτογνωσία.

Νίκος Μπάτρας
Διαχειριστής www.aytepignosi.com