Το τρίπτυχο της συνειδητής ζωής: εσωτερική σιωπή, επίγνωση και αυτογνωσία

Τρεις είναι οι βασικοί άξονες πάνω στους οποίους κινείται κάποιος που αρχίζει να ζει πιο συνειδητά: η μείωση της φλυαρίας του νου, η αύξηση της επίγνωσης των εμπειριών του σώματος και η αναγνώριση του αληθινού του εαυτού στη θέση της επίγνωσης.

Με τον όρο "εσωτερική σιωπή" εννοούμε τη μείωση της φλυαρίας του νου που αποτελείται από τη φαντασία και τις σκέψεις γύρω από το "εγώ". Ως φαντασία εννοούμε όλες τις σκέψεις που αφορούν το παρελθόν, το μέλλον, καθώς και ερμηνείες και υποθέσεις για γεγονότα που συμβαίνουν στο παρόν. Φαντασία είναι και η μνήμη, αφού το περιεχόμενό της δεν υπάρχει στο παρόν. Μπορεί ο νους να ανατρέχει σε εικόνες που έχουν καταγραφεί στη μνήμη, αλλά οι εικόνες αυτές δεν υπάρχουν ως βιωματικές πραγματικότητες με τις οποίες μπορούμε να αλληλεπιδράσουμε τώρα.

Η παρατήρηση των σκέψεων είναι η αρχή της μείωσης της φλυαρίας του νου. Επειδή όμως η κύρια τροφοδοτική πηγή της φλυαρίας του νου είναι η ταύτιση του "είμαι" με τις σκέψεις που δημιουργούνται αυτόματα, δεν αρκεί μόνο η παρατήρηση και πρέπει να ακολουθείται από τη μέθοδο της αποταύτισης: δηλαδή, την αμφισβήτηση ότι μέσα στις σκέψεις υπάρχει το "εγώ" στο οποίο αναφέρονται. Για παράδειγμα, αν εμφανιστεί μία σκέψη που λέει "(εγώ) κινδυνεύω από την απόρριψη", η αποταύτιση αποτελείται από τις ερωτήσεις "πού είναι αυτό το εγώ που κινδυνεύει από την απόρριψη; υπάρχει πραγματικά; αν ναι, πού βρίσκεται και τι μορφή έχει;". Έτσι αφαιρείται ο κεντρικός ήρωας των σκέψεων, που είναι ο φανταστικός εαυτός (το "εγώ") που κινδυνεύει, που νιώθει ανεπαρκής, κατώτερος, ανασφαλής, κ.ο.κ. 

Η μείωση της φλυαρίας του νου έχει σαν αποτέλεσμα την καλύτερη και πιο εστιασμένη παραγωγή σκέψεων, που αφορούν πρακτικά θέματα της καθημερινότητας και δεν αναλώνονται στο αναμάσημα του παρελθόντος ή τις φαντασιώσεις για το μέλλον. 

Η δεύτερη πτυχή της συνειδητής ζωής είναι η επίγνωση των εμπειριών που έχει το σώμα μας στο παρόν. Οι εμπειρίες αυτές είναι οι διάφορες αισθήσεις στο σώμα (ο πόνος, τα συναισθήματα, το μούδιασμα, η πείνα, η δίψα, κ.ά.) και οι πέντε αισθήσεις της αντίληψης (η όραση, η ακοή, η όσφρηση, η γεύση και η αφή). Για το σώμα, ζω πιο συνειδητά σημαίνει στρέφω την προσοχή μου πιο συχνά στις εμπειρίες του σώματος, αντί να την αφήνω ανεξέλεγκτα να παρασύρεται από τις σκέψεις. Ο διαλογισμός είναι η καλύτερη άσκηση που συνδέει την παρατήρηση και την επίγνωση με τις εμπειρίες του σώματος.

Το αποτέλεσμα είναι να συνδεόμαστε καλύτερα με το σώμα μας σε όλα τα επίπεδα: ως προς τις διατροφικές του ανάγκες, τις συναισθηματικές, αλλά και τις ανάγκες του για μια καλή φυσική κατάσταση. "Ακούμε" πιο συχνά το σώμα μας, δεν το παραμελούμε και φροντίζουμε να μην στέκονται εμπόδιο οι σκέψεις στην ικανοποίηση των αναγκών του.

Αυτογνωσία σημαίνει εντοπίζω αυτό που ονομάζω "εγώ", ή "εαυτός", στην επίγνωση, δηλαδή στο "είμαι", στη γνώση της ύπαρξης, και όχι μέσα στις σκέψεις. Η επίγνωση είναι ο κοινός παρονομαστής όλων των εμπειριών του σώματος και του νου. Όταν λέμε "εγώ σκέφτομαι", στην πραγματικότητα εννοούμε "εγώ η επίγνωση έχω επίγνωση ότι ο νους δημιουργεί σκέψεις σχετικά με κάποιο θέμα". Όταν λέμε "εγώ αισθάνομαι", εννοούμε "εγώ η επίγνωση έχω επίγνωση ότι στο σώμα μου υπάρχει το τάδε συναίσθημα". Όταν λέμε "εγώ βλέπω", εννοούμε "εγώ η επίγνωση έχω επίγνωση ότι το σώμα μου βλέπει". 

Η επίγνωση δεν ταυτίζεται με τις εμπειρίες, αλλά παραμένει στο υπόβαθρο. Αν ταυτιστεί με τις εμπειρίες (με τις σκέψεις και τα συναισθήματα), τότε δημιουργείται μια ψεύτικη ταυτότητα (ένας εαυτός) που καθορίζεται ανάλογα με το περιεχόμενο των σκέψεων και το είδος των συναισθημάτων. Αν οι σκέψεις είναι σκέψεις απόρριψης του εαυτού, εμφανίζεται η αίσθηση της ανασφάλειας και της ανεπάρκειας ("είμαι κατώτερος, είμαι ανεπαρκής, δεν είμαι αρκετά καλός έτσι όπως είμαι") και ακολουθούν το άγχος, ο φόβος, η κατάθλιψη και άλλες συναισθηματικές διαταραχές. 

Γι' αυτό η πορεία της αυτογνωσίας έγκειται ουσιαστικά στην κάθαρση του "είμαι" (της επίγνωσης, της αχαρακτήριστης γνώσης της ύπαρξης) από όλα τα επίθετα, τις ταμπέλες, τις ταυτότητες, τους χαρακτηρισμούς και όλα τα υπόλοιπα υπαρξιακά δεσμά που επιβάλλει ο νους στο "είμαι".

Νίκος Μπάτρας
Διαχειριστής www.aytepignosi.com