Επίκτητος: Τα γεγονότα καθεαυτά είναι απρόσωπα και αδιάφορα

Όταν σκέφτεσαι το μέλλον, θυμήσου ότι όλες οι καταστάσεις εξελίσσονται όπως εξελίσσονται, ανεξάρτητα από το πώς αισθανόμαστε γι' αυτές. Οι ελπίδες και οι φόβοι μας είναι εκείνα που μας ταλαντεύουν, όχι τα ίδια τα γεγονότα.

Οι απείθαρχοι άνθρωποι, οδηγούμενοι από τις προσωπικές τους αντιπάθειες και συμπάθειες, αναζητούν συνεχώς σημάδια που ενδυναμώνουν τις ανεξέταστες γνώμες και απόψεις τους. Τα γεγονότα καθεαυτά είναι απρόσωπα, ωστόσο οι συνετοί άνθρωποι μπορούν οπωσδήποτε και πρέπει να ανταποκρίνονται προς αυτά με ευεργετικούς τρόπους.

Αντί να προσωποποιείς το γεγονός ("Αυτός είναι ο θρίαμβός μου", "Εκείνο ήταν το μεγάλο λάθος του", ή "Αυτή είναι η πικρή ατυχία μου") και να εξάγεις ολέθρια συμπεράσματα για τον εαυτό σου ή για την ανθρώπινη φύση, κοίταξε πώς να χρησιμοποιήσεις ορισμένες πλευρές του γεγονότος για χρήσιμο σκοπό. Υπάρχει κάποιο λιγότερο-από-φανερό όφελος κρυμμένο μέσα στο γεγονός το οποίο ένα εξασκημένο μάτι μπορεί να διακρίνει; Δώσε προσοχή. Γίνε ανιχνευτής. Ίσως να υπάρχει ένα μάθημα που μπορείς να εξάγεις και να το χρησιμοποιήσεις σε παρόμοια γεγονότα στο μέλλον.

Σε οποιαδήποτε περιστατικά, όσο φριχτά κι αν φαίνονται, δεν υπάρχει τίποτα που να μας εμποδίζει να ψάξουμε για την κρυμμένη σε αυτά ευκαιρία. Αλλά το να αναζητάς τις ευκαιρίες στις καταστάσεις αυτές χρειάζεται μεγάλο θάρρος, γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι γύρω σου θα εξακολουθούν να ερμηνεύουν τα γεγονότα με τους πιο χοντροειδείς τρόπους: επιτυχία ή αποτυχία, καλό ή κακό, σωστό ή λάθος. Αυτές οι απλοϊκές, πολωμένες κατηγορίες, επισκιάζουν περισσότερο δημιουργικές και χρήσιμες ερμηνείες των γεγονότων, οι οποίες είναι πολύ πιο επωφελείς και ενδιαφέρουσες.

Ο συνετός άνθρωπος γνωρίζει ότι το να προεκβάλεις τις ελπίδες και τους φόβους σου στο μέλλον είναι άσκοπο. Αυτό οδηγεί μόνο στο σχηματισμό μελοδραματικών εικόνων στο μυαλό σου και σε χάσιμο χρόνου.

*Από το βιβλίο "Η τέχνη του Ζην", Επίκτητος, Εκδ. Πύρινος Κόσμος

Σχόλια:

Στο παραπάνω απόσπασμα αναφέρονται κάποιες από τις μεγαλύτερες αλήθειες αυτογνωσίας που, αν γίνουν κατανοητές και τις εφαρμόσουμε, έχουν τη δύναμη να μας απελευθερώσουν από τα ασυνείδητα μοτίβα του παρελθόντος που δρουν μέσα μας.

Στην πρώτη παράγραφο, ο Επίκτητος μας προτρέπει να αποσυνδέσουμε τις υποκειμενικές ερμηνείες του νου από τα συναισθήματα και από την αντίληψη των γεγονότων, για να μπορέσουμε να δούμε τα γεγονότα όσο πιο αντικειμενικά γίνεται.

Στη δεύτερη παράγραφο, μας λέει πως οι άνθρωποι βλέπουν τον κόσμο ανάλογα με το περιεχόμενο του νου τους ("αναζητούν συνεχώς σημάδια που ενδυναμώνουν τις ανεξέταστες γνώμες και απόψεις τους")

Στην τρίτη παράγραφο, εξηγεί πώς οι προσωποποιήσεις (δηλαδή η ταύτιση) δημιουργούν τις ταυτότητες ("ολέθρια συμπεράσματα για τον εαυτό σου"). Όταν τα γεγονότα από τη φύση τους είναι απρόσωπα, αλλά εμείς τα αποδίδουμε σε κάποιο φανταστικό πρόσωπο ("εγώ, εσύ", κ.τ.λ) δημιουργούμε μια ταυτότητα προσδιορίζοντας ποιοτικά τον εαυτό (αν είναι καλός ή κακός, ικανός ή ανίκανος, κ.ο.κ).

Στην τέταρτη παράγραφο, ο Επίκτητος αναφέρεται στη διπολική φύση του νου, ο οποίος ερμηνεύει τα γεγονότα πάντα μέσα σε ένα δίπολο: "επιτυχία ή αποτυχία, καλό ή κακό, σωστό ή λάθος".

Τέλος, στην πέμπτη παράγραφο, επισημαίνει πως οι σκέψεις φόβου και ελπίδας εμφανίζονται σε εμάς με τη μορφή ("μελοδραματικών") εικόνων.

Όταν λέει "συνετός" άνθρωπος, στην πραγματικότητα εννοεί τον συνειδητό άνθρωπο. Και ο "απείθαρχος" είναι στην πραγματικότητα ο ασυνείδητος. Μόνο αυτός που δεν παρατηρεί την ταύτιση με τον νου του βλέπει τον κόσμο "οδηγούμενος από τις προσωπικές του αντιπάθειες και συμπάθειες". Επίσης, ο Επίκτητος είχε επίγνωση της ύπαρξης των σκέψεων ως κάτι διαφορετικό από τον ίδιο (τις αναγνώριζε δηλαδή ως αντικείμενα μέσα του, ως "εικόνες" όπως λέει), αλλά δεν αναφέρει τι ήταν αυτό που του επέτρεπε να τις παρατηρεί - δηλαδή την ίδια την επίγνωση, τον χώρο -την καθαρή γνώση- μέσα στον οποίο εμφανίζονται οι σκέψεις.

Νίκος Μπάτρας
Διαχειριστής www.aytepignosi.com